روان‌شناس و مشاور

مهارت مشاهده کردن[1]

       مشاهده کردن  یعنی دیدن، توجه نمودن و حس کردن به صورت مستقیم ، منظم و تحلیلی . باتوجه به این اصل که :

( بهترین مشاور بهترین مشاهد است .)

برای رسیدن به یک نتیجه‌ي منطقی در مشاوره و راهنمایی، بهتر است که مشاور یا راهنما، در موقعیتی طبیعی نسبت به مشاهده اقدام نماید .

       البته منظور از مشاهده  فقط به کار گیری حس بینایی نیست، بلکه بهتر است در مشاهده از حداکثر حواس ممکن برای ثبت وقایع مربوطه استفاده شود .

       در مشاهده علاوه بر دقت و تمرکز نسبت به موضوع اصلی و مورد نظر، بهتر است موارد حاشیه ای نیز ثبت شود. مثلا اگر انزوا به عنوان مشکل اصلی دانش آموزی عنوان شده است ، و ما برای مشاهده‌ی اعمال وی در زنگ تفریح مراجعه کرده ایم، بهتر است علاوه بر مشاهده‌ی انزوا و گوشه گیری دانش آموز، سایر اعمال او نیز مانند طرز ایستادن، راه‌رفتن، نشستن،  حرکات، حالات غم، شادی، پرخاشگری ، بی حوصله گی و ... نیز ثبت شود.

       البته مشاهده بهتر است در موقعیت کاملا طبیعی صورت پذیرد . به طوری که مشاهده شونده ، با احساس حضور مشاهده کننده دست به اعمال مصنوعی نزند.

مهارت ارایه ی اطلاعات[2]

       ارایه ی اطلاعات می تواند از طرق مختلفی صورت پذیرد :

       1- گفتن ، اولین راه ارایه‌ی اطلاعات است . بیشتر ارتباطات ما از طریق گفتن و شنيدن است . ولی بهتر است بدانید که، سخن گفتن تنها، بدترين و كم اثرترين شيوه‌ي ارتباطي  است. بنابراین پیشهاد می شود مدام صوت و لحن سخن گفتن خود را تغییر دهید. به كلام خود آهنگ داده و مهم يا غير مهم بودن مطالب را، با بلندي يا كوتاهي صداي خود، نشان دهید . قبل از گفتن مطلب جديد،  ابتدا براي مخاطب خود اشتياقي براي شنيدن ايجاد كنيد‌، ‌سپس آن را با تن صدای جدیدی  بگوييد،  تا در مخاطب خستگی و حواس پرتی ایجاد نکند.

می توانید بیانات خود را با حرکات موزون دست و تغییر چهره، حالت و ژست همراه سازید. برخی اوقات در حین صحبت کردن تغییر مکان دهید. گاه لبخند بزنيد، گاه محكم صحبت كنيد ، گاه به جايي زل بزنيد....  خلاصه آن که، به تناسب كلام خود‌، ‌تنوع موزون و هماهنگي را در لحن و حركات خود به وجود آوريد. البته به خاطر داشته باشيد كه ضمن رعایت حالت صمیمی در سخن گفتن، تصنعي عمل نكنيد و نيز زیاده روی ننمایيد تا حمل بر اضطراب نشود .

       2- ارایه ی اطلاعات می تواند به شیوه های غیر مستقیم نیز صورت پذیرد . شیوه ی داستان های نا تمام یکی از روش های ارایه ی اطلاعات غیرمستقیم است. مثلا داستانی  شبیه موقعیتی که فرد در آن قرار گرفته ارایه داده و انتهای داستان و نتیجه گیری را به وی واگذار کنید . مسئله ای که باید به آن دقت نمود این است که ، آیا فرد انتهای داستان را آن طور که خود عمل نموده  بیان می کند ، یا به شکل صحیح و منطقی که باید باشد ؟  هدف درک این مطلب است که آیا فرد به قبح عمل خود آشنایی دارد ، یا آن را شیوه ای طبیعی و صحیح می داند ؟

       شیوه ی داستان های نیمه تمام ، در موقیعتی که می خواهیم به فرد بفهمانیم که از واقعیت خبر داریم و برای  جلوگیری از حاشیه سازی و پرحرفی مخاطب نیز موثر است.

       3- به عنوان تکلیف می توان برای فردی که از مشکل خود سخن گفته و احساس می کند که، زندگی اش تحت الشعاع این مشکل قرار گرفته است، واقعه‌ی کوتاهی از زندگی بزرگان را بیان نموده و از او بخواهید تا درجلسه‌ی آینده، زندگی یکی دیگر از بزرگان را ، که موقعیتی مشابه او داشته اند، مطالعه نموده و در جلسه بازگو نماید.

       مثلا برای  فردی که از نبود والدین خود احساس افسردگی می کند  ، می توان گفت: پیامبر اعظم (ص) قبل از این که به دنیا بیاید پدر خودرا از دست داده بود و در خردسالی نیز مادرش از دنیا رفت . ولی با این حال به اشرف مخلوقات تبدیل شد. و از او بخواهیم تا جلسه آینده ی نمونه ی دیگری از زندگی بزرگان را که موقعیتی مشابه داشته اند ، مطالعه نموده و در جلسه بازگو نماید.

       این تکلیف باعث می شود که فرد با جست و جو در این زمینه دریابد که تعداد زیادی از بزرگان دین و علم و ... ، با مشکلاتی مشابه ، در زندگی خود دست به گریبان بوده و بر آن ها غلبه کرده اند . لذا این هدف را برای خود نیز دست یافتنی تلقی می کند.