انواع طرح هاي ارزشيابي از آموخته هاي دانش آموزان
تهیه طرح آزمون پیشرفت تحصیلی
هدفهای آموزشي رفتاری
هدفهای آموزشی رفتاری ، هدفهايی هستند که مقاصد آموزشی معلم را بر حسب رفتار قابل اندازه گیری یا اصطلاحاً عملکرد یادگیرنده بیان میکنند .
متخصصان آموزش و ارزشیابی پیشرفت تحصیلی توصیه میکنند که بهتر است ، هنگام نوشتن هدفهای آموزشی رفتاری ، علاوه بر کاربرد افعال و عبارات مشخص کننده رفتار ، شرایط و اوضاع و احوالی که رفتار باید در آن انجام پذیرد و ملاک موفقیت رفتار نیز ذکر شوند . به این نوع هدفهای رفتاری هدفهای کامل رفتاری گفته میشود .
نمونه ای از هدفهای رفتاری
دانش آموز باید بتواند ، از میان فهرستی از ماشینها و وسایل دیگر که معلم در اختیار او میگذارد ، حداقل پنج ماشین را انتخاب کند که همزمان در دو راه یا بیشتر به انسان کمک می کنند .
هدف بالا ویژگی هدفهای کامل رفتاری را دارد .
اولاً : این هدف بر حسب رفتار دانش آموزان نوشته شده است : انتخاب کند.
ثانیاً : دارای شرایط عملکرد است ؛ از میان فهرستی از ماشینها و وسایر وسایل که معلم در اختیار او می گذارد. ثالثاً : این هدف دارای ملاک عملکرد است ؛ حداقل پنج ماشین را انتخاب کند .
انواع آزمونهای پیشرفت تحصیلی
آزمونهای پیشرفت تحصیلی را می توان ابتدا به دو دسته عینی و غیر عینی یا ذهنی تقسیم کرد و سپس این دو دسته کلی را نیز به اجزاء دیگری تقسیم کرد .
آزمونهای عینی آزمونهایی هستند که هم سوالها و هم جوابها را در اختیار آزمون شوندگان قرار می دهند و آزمون شوندگان در باره جوابهای داده شده اعمالی انجام میدهند یا تصمیماتی اتخاذ می کنند . آزمونهای عینی بطور عمده از سه نوع اصلی چندگزینه ای ، صحیح –غلط ، و جور کردنی تشکیل می یابند.
آزمونهای ذهني، آزمونهايي هستند که در آنها سوالها در اختیار آزمون شونده گذاشته می شوند و او جواب سوالها را خود آماده می کند و در برگه امتحانی می نویسد . علت نامگذاری این نوع آزمونها به آزمونهای ذهنی آن است که در تصحیح جوابهای آنها ممکن است نظر مصحح دخالت کند . این نوع آزمونها را نیز می توان به دو دسته آزمونهای گسترده پاسخ و آزمونهای محدود پاسخ تقسیم کرد .
نوعی دیگری آزمون پیشرفت تحصیلی وجود دارد که حد وسط دو نوع آزمون عینی و ذهنی قرار دارند . در این آزمونها که به آزمونهای کوته پاسخ شهرت دارند سوالها بسیار شبیه به آزمونهای تشریحی هستند ، زیرا پاسخها را خود آزمون شونده باید تهیه کند ، اما سوالها بسیار دقیق و مشخص هستند . جواب سوالهای کوته پاسخ معمولاً به یک یا جند کلمه (حداکثر یک جمله ) یا یک عدد و یا یک علامت خلاصه می شود .
انواع آزمونهای پیشرفت تحصیلی از نظر طرح تهیه آنها
آزمونهای تشریحی
انواع آزمونهای تشریحی
آزمونهای تشریحی را ، با توجه به آزادی عمل آزمون شونده در پاسخ دادن و به سوالهای آزمون ، به دو دسته گسترده پاسخ و محدود پاسخ تقسیم می کنند .
آزمون گسترده پاسخ
در آزمونهای تشریحی گسترده پاسخ ، هیچگونه محدودیتی برای آزمون شونده منظور نمی شود و او عملاً آزاد است تا هر طور که مایل باشد پاسخ خود را بپروراند و سازمان دهد . آزمون شونده در پاسخ دادن به سوالهای این نوع آزمون از لحاظ زمان و مقدار پاسخ نیز آزادی کامل دارد .
آزمونهای تشریحی گسترده پاسخ برای سنجش هدفهای ترکیب و ارزشیابی ( بالاترین طبقه های طبقه بندی هدفهای آموزشی ، حوزه شناختی ) مناسب ترین سوالها هستند .
مثال : یک آزمون تشریحی گسترده پاسخ : آنچه را که به نظر شما باید در برنامه امتحان یک آموزشگاه گنجانده شود بنویسید .
آزمون محدود پاسخ
در آزمونهای تشریحی محدود پاسخ ، آزمون شونده در پاسخ دادن به سوالها آزادی کامل ندارد ، بلکه صورت سوال او را ملزم می سازد تا پاسخ خود را در چهارچوب شرایطی خاص محدود کند . همچنین این سوالها برای آزمون شونده از لحاظ زمان و پاسخدهی و تعداد پاسخ، محدودیتهایی قایل می شوند .
در سوالهاي آزمون محدود پاسخ برای اندازه گیری توانایی یادگیرندگان در سطوح فهمیدن ، کار بستن و تحلیل مناسب است ، ولی برای سنجش توانایی ترکیب (خلاقیت) و ارزشیابی زیاد مناسب نیست .
مثال سوال محدود پاسخ :
« در یک پاراگراف ، به طور خلاصه توضیح دهید که چرا فشارسنج بهترین ابزار پیش بینی وضع هوا است . »
محاسن و معایب آزمونهای تشریحی
محاسن :
1- تهیه آزمونهای تشریحی از تهیه آزمونهای عینی آسان تر است .
2- توانایی پاسخ دادن به سؤالها را می سنجد نه توانایی انتخاب پاسخها را .
3- موقعیتهای واقعی تری را از آزمونهای عینی به آزمون شوندگان عرضه می کنند .
معایب :
1- این آزمونها نمونه کوچکی از محتوای درس و هدفهای آموزش را اندازه می گیرند .
2- تصحیح برگه های امتحان این گونه آزمونها نمی تواند با دقت و به طور عینی انجام گیرد .
3- تصحیح برگه های امتحانی این آزمونها بسیار وقت گیر است .
قواعد تهیه سوالهاي تشریحی
بزرگترین امتیاز آزمونهای تشریحی این است که آزمون شوندگان را وا می دارند تا اندیشه های خود را بطور منطقی ، منسجم و سازمان یافته بیان کنند و در این کار خلاقیت خود را نشان دهند. به شرطي كه قواعد تهيه آن به شرح زير لحاظ شود:
1- در نوشتن صورت سوالها ، با رسم جدول مشخصات آن درس ، سوالها بهطور مستقیم به هدفهای آموزشی ربط داده شوند .
2- در تثيه اين سوالها به اندازه گیری هدفهایی توجه کنید که با سایر آزمونها قابل اندازه گیری نیستند .
3- صورت سوالهاي تشریحی را با عبارات و کلمات واضح بنویسید و از کلی گویی بپرهیزید .
4- از کاربرد کلمات «چی کسی » ، « چه وقت » ، « کجا » و مانند اینها بپرهیزید .
5- تا حدامکان از سوالهاي موقعیتی و نو استفاده کنید .
6- سوالهاي مربوط به موضوعات و عقاید بحث انگیز طوری طرح شوند که از آزمون شونده بخواهند تا شواهد مستند را بیان کند .
7- به آزمون شوندگان حق انتخاب چند سوال از میان سوالهاي مطروحه را ندهید .
8- برای پاسخ دادن به سوالها، زمان کافی در نظر بگیرید و زمان هر سوالرا نیز بطور جداگانه مشخص کنید .
قواعد تصحیح سوال های تشریحی
1- پاسخهای سوالها را بر اساس هدفی که در سوالها گنجانده شده است تصحیح کنید .
2- با نوشتن یک پاسخ نمونه برای هر سوال به عنوان کلید ، از دخالت عوامل نامربوط جلوگیری کنید .
3- پاسخ را سوال به سوال تصحيح کنید نه ورقه به ورقه .
4- هنگام تصحیح ورقه های امتحانی از توجه به نام صاحبان آن خودداری کنید .
5- در صورت امکان از یکی دو نفر از همکارانتان بخواهید تا جند مورد از سوالهايي را که شما تصحیح کردهاید تصحیح کنند .
6- بر روی برگه های آزمون اشتباهات دانش آموزان را تصحیح کنید و اظهار نظرهای خود را بنویسید .
7- تمام پاسخهای آزمون شوندگان به یك سوال را در یک نشست و بدون وقفه زمانی تصحیح کنید .
8- از روش تحلیلی و کلی نمره گذاری استفاده کنید .
آزمون های کوته پاسخ
آزمونهای کوته پاسخ حد وسط بین آزمونهای تشریحی و عینی است . شباهت این نوع آزمون با آزمونهای تشریحی آن است که در هر دو آنها به صورت سوال بوسیله طراح سوال تهیه می شود و جواب آنها را آزمون شونده تهیه می کند .
تعریف آزمون کوته پاسخ
آزمون کوته پاسخ از مجموعه ای سوال مختصر که غالباً برای سنجش هدفهای آموزشی سطح پایین مطرح میشوند تشکیل می یابد. سوالهاي آزمون کوته پاسخ از آزمون شونده می خواهند تا کلمه ، عبارت ، جمله ، عدد، یا علامتی را در پاسخ به یک سوال یا تکمیل یک جمله بنویسند .
انواع آزمونهای کوته پاسخ :
1- نوع پرسشی
مثال : پايتخت كشور عراق چه نام دارد؟ (بغداد)
2- نوع کامل کردنی
مثال : بزرگترین دریاچه دنیا دریاچه ............ است . ( خزر )
3- نوع تشخیصی یا تداعی
مثال : بعد از نام هر كشور ، نام پايتخت آن را بنویسید .
سوريه ____ ( دمشق )
ژاپن ____ ( توكيو )
روماني ____ ( بخارست )
محاسن و معایب آزمونهای کوته پاسخ :
محاسن :
1- اجرای آن آسان است.
2- تقلب را کاهش می دهند .
3- نسبت به آزمونهای عینی چند گزینه ای ، صحیح – غلط و جور کردنی اطلاعات تشخیصی بیشتری را در اختیار معلمان می گذارند .
4- تهیه سوالها و تصحیح پاسخهای آنها آسانتر است.
معایب :
1- نمی توان از آنها برای سنجش هدفهای بالای یادگیری استفاده کرد و کاربرد آنها حداکثر به سطح هدفهای فهمیدن و کاربستن محدود می شود .
2- کاربرد زیاد آنها ، سبب تشویق یادگیرندگان به حفظ کردن اطلاعات جزيی و بی اهمیت خواهد شد .
قواعد تهیه سوال آزمونهای کوته پاسخ :
1- هر سوال باید موضوع مهمی را شامل شود .
2- صورت سوال را طوری بنویسید که به پاسخ مشخص و واحدی داشته باشد .
3- در سوالهايي که پاسخهای آنها اعداد هستند ، واحد مقیاس و میزان دقتی را که در محاسبات باید رعایت شود مشخص کنید .
4- در سوالهاي کوته پاسخ کامل کردنی ، کلمات و عبارات مهم را حذف کنید .
5- در سوالهاي کامل کردنی که برای ارزشیابی پیشرفت تحصیلی به کار می روند تعداد زیادی جای خالی منظور نکنید .
6- جای خالی سوالهاي کامل کردنی را تا آنجا که ممکن است در قسمت آخر سوالهاي قرار دهید .
7- تا حد امکان به جای سوالهاي کامل کردنی ، از سوالهاي پرسشی استفاده کنید .
8- در سوالهاي کامل کردنی ، از کاربرد اشارات دستوری که جواب را مشخص می کنند خودداری کنید .
9- صورت سوال را با نقل عین جملات کتاب ننویسید .
آزمونهای صحیح – غلط و جور کردنی
در مقایسه با آزمونهاي چند گزینه ای که متداول ترین نوع آزمون عینی است ،آزمونهای صحیح و غلط و جور کردنی آسان تر تهیه می شوند و کاربرد کلاسی بیشتری دارند .
وجه تمایز آزمونهای عینی و ذهنی :
1- ویژگی مهم همه آزمونهای عینی این است که تصحیح جواب آنها به طور کاملاً دقیق و عینی انجام می گیرد و در آن نظر شخصی مصحح هیچ گونه دخالتی ندارد .
2- وجه تمایز دیگر این است که آزمونهای عینی توانایی بازشناسی یا تشخیص را می سنجد ، در حالیکه آزمونهای تشریحی توانایی بازخوانی یا یادآوری را اندازه می گیرند .
آزمونهای صحیح – غلط
در آزمون صحیح – غلط تعدادی سوال یا جمله در اختیار آزمون شونده گذاشته می شود و او صحیح یا غلط بودن آنها را تعیین می کند .
انواع سوالهاي صحیح – غلط
1- نوع صحیح – غلط
مثال : مجموع زاویه های داخلی هر چهار ضلعی 160 درجه است . صحیح – غلط
2- نوع بله – نه
مثال :كاراكاس پايتخت كشور ونزئولا است ؟ بله – نه
3- نوع اصلاحی
مثال : جذر عدد 81 ، 8 است .
دانش آموز باید عدد 8 را خط بزند و بجای آن عدد 9 را قرار دهد .
4- نوع خوشه ای یا چند صحیح – غلط
تنه سوال بهصورت جمله ناتمام نوشته می شود و به دنبال آن تعدادی جواب قرار می گیرد.در این سوالها، هر یک از جوابهای پیشنهادی به عنوان صحیح یا غلط مورد قضاوت قرار می گیرد.
محاسن و معایب آزمونهای صحیح – غلط
محاسن :
1- بیان موضوعهای درسی در قالب عبارات ساده
2- سادگی تهیه
3- عینی بودن تصحیح جوابها
4- امكان تهيه تعداد زياد براي هر جلسه امتحان
معایب
1- این آزمونها اغلب برای سنجش اطلاعات جزئی و کم اهمیت به کار می روند
2- امكان حدس زدن کور کورانه در آنها خیلی زیاد است .
3- کاربرد زیاد آنها سبب تأکید بی مورد بر حفظ طوطی وار اطلاعات کم اهمیت می شود .
4- بیشتر برای سنجش هدفهای سطح پایین مفیدند و توايیهای پیچیده سطح بالا را اندازه نمی گیرند .
قواعد تهیه سوالهاي صحیح – غلط
1- سوالها را تا حد امکان مختصر ، ساده و روشن بنویسید .
2- جملاتی بهکار برید که به طور آشکار درست یا غلط باشند .
3- از کاربرد کلماتی چون همه ، بعضی وقتها ، غالباً ، هرگز و مانند آنها پرهیز کنید .
4- سعی کنید طول سوالهاي صحیح و طول سوالهاي غلط هم اندازه باشند .
5- سوالهاي صحیح – غلط را از روی جملات کتاب ننویسید .
7- سعی کنید هر سوال به یک هدف آموزشی مهم مربوط باشد و از گنجاندن مطالب بی اهمیت در سوال پرهیز کنید .
آزمونهای جور کردنی
آزمونهای جور کردنی از تعدادی سوال تشکیل میشوند که هر یک از آنها شامل دو ستون است:
یک ستون معرف پرسشها ـ ستون دیگر نشان دهنده پاسخ ها
وظیفه آزمون شونده آن است که پاسخها را با پرسشهای مربوط جور کند .
آزمونهای جور کردنی فقط به الگوی بالا منحصر نمی شوند . و الگوهای دیگری را نیز می توان به کاربرد . برای مثال ، می توان نقشه ای را که در آن نقاط مختلفی با شماره یا حروفي مشخص شده اند در اختیار دانش آموزان گذاشت و از آنان خواست تا شمارههای حروف را با نام شهرها ، دریاچه ها ، رودخانه ها یا مواردی از این قبیل جور کنند .
تفاوت سوالهاي جور کردنی رده بندی و معمولی
در سوالهاي رده بندی یک پاسخ را می توان بیش از یک بار به کار برد و بنابراین تعداد پرسشها می تواند بیش از تعداد پاسخها باشد . اما در سوالهاي جور کردنی معمولی تعداد پاسخها بیش از تعداد پرسشها است .
محاسن و معایب آزمونهای جور کردنی
محاسن
1- سوالهاي آزمونهای جور کردنی برای آزمون دانش اصطلاحها ، تعريفها ، تاریخها ، رویدادها ، و سایر موراد مربوط به روابط امكانپذير است .
2- از آنجا که خواندن این سوالها زمان زیادی لازم ندارد ، تعداد زیادی از انها را می توان در یک زمان معین مورد استفاده قرار داد.
3- تصحیح سوالهاي جور کردنی به سرعت و سهولت امکان پذیر است و نیازی به مصحح مشخص ندارد .
معایب آزمون جور کردنی
1- از آنجا که در یادگیری تداعی بین امور، حفظ طوطی وار دخالت زیادی دارد ، معلمان غالباً در تهیه این نوع سوالها بر روابط حفظی بین امور تأکید می کنند .
2- بعضی وقتها پیدا کردن مجموعه ای از پرسشهايي که به اندازه کافی شبیه به هم باشند تا بتوان برای آنها مجموعه پاسخهای همگونی پیدا کرد ، کار دشواری است .
قواعد تهیه سوالهای جور کردنی
1- پرسشهاو پاسخهای متجانس و یا همگون انتخاب کنید .
2- طول و فهرست پرسش و پاسخ را کوتاه انتخاب کنید .
3- در راهنمای سوال ، اطلاعات لازم را درباره نحوه مقایسه و جور کردن پاسخها و پرسشها در اختیار دانش آموزان قرار دهید .
4- همه پرسشها و پاسخهای یک سنوالي را در یک صفحه قرار دهید .
5- در صورت امکان فهرست پاسخها را بهطور منطقی مرتب کنید .
6- در فهرست پرسشهای سوالهاي جور کردنی از کاربرد جملات نیمه تمام خودداری کنید .
7- پرسشها را با شماره و پاسخها را با حروف مشخص کنید .
8- هریک از پاسخها برای تمام پرسشهای یک سوال درست جلوه کند .
آزمونهای چند گزینه ای
آزمون چند گزینه ای متداول ترین آزمون عینی است که هم در سنجش تواناییهای مختلف و هم در سنجش پیشرفت تحصیلی در زمینه های گوناگون تحصیلی مورد استفاده واقع می شود . آزمون های چند گزینه ای هم از لحاظ یکنواختی سوالها، هم از لحاظ حساسیت کم در قابل حدس کورکورانه و هم از لحاظ سهولت تصحیح پاسخنامه ها بهترین نوع آزمونهای عینی هستند.
تعریف آزمون چند گزینه ای
آزمون چند گزینه ای شامل تعدادی سوال است که هریک از آنها از یک قسمت اصلی و تعدادی گزینه (پاسخ) تشکیل می شود و آزمون شونده از میان گزینه های پیشنهادی گزینه صحیح (پاسخ سوال ) را انتخاب می کند .
ویژگیهای سوالهاي چند گزینه ای
هر سوال چند گزینه ای شامل قسمتهای اصلی زیر است :
1- قسمت اصلی یا تنه سوال .
2- گزینه درست یا پاسخ سئوال .
3- گزینه های انحرافی.
انواع سوالهاي چند گزینه ای
1- نوع تنها گزینه درست . مثال : اگر 27 = 3 R باشد ، R برابر است با :
الف : 3 ب : 9 ج : 11 د: 30
2- نوع بهترین گزینه مثال : می توان گفت یادگیری عبارت است از :
الف : کسب اطلاعات تازه در نتیجه آموزش
ب : ایجاد تغییرات نسبتاً پایدار در رفتار بالقوه یادگیرنده
ج :ایجاد تغییرات مطلوب در رفتار
د: توانایی به خاطر سپردن و یادآوری
3- نوع منفی :
مثال : کدامیك از عبارت های زیر در باره ویروس درست نیست ؟
1) ویروسها تنها در حیوانات و گیاهان زندگی می کنند
2) ویروسها تولید مثل می کنند
3) ویروسها از سلولهای زنده خیلی بزرگ تشکیل می شوند
4) ویروسها می توانند سبب بیماری بشوند
محاسن استفاده از آزمونهای چند گزینه ای
1- این آزمونها از سایر آزمونها انعطاف پذیرترند .
2- در یک زمان محدود تعداد زیادی از هدفهای آموزشی را اندازه گیری کرد .
3- نسبت به آزمونهای صحیح – غلط کمتر امکان حدس زدن کورکورانه را به آزمون شونده می دهند .
4- پاسخها به سادگی و با عینیت کامل قابل تصحیح هستند .
5- اگر گزینه های انحرافی به خوبی تهیه شوند ، منبع بسیار مناسبی برای تشخیص مشکلات دانش آموزان خواهندبود .
معایب آزمونهای چند گزینه ای
1- ساختن این آزمونها بسیار دشوار است .
2- معلمان اغلب سوالهای چند گزینه ای را در حد سنجش اطلاعات جزکی و کم اهمیت می نویسند .
3- مستلزم صرف وقت زیاد است .
4- در صورت اعمال نمره منفی دانش آموزانی که خطر می کنند از سایر دانش آموزان نمره بهتری می گیرند .
قواعد تهیه سوالهای چند گزینه ای
1- هر سوال به روشنی موضوع مورد نظر را بیان کند
2- موضوع اصلی را در تنه سوال بنویسید .
3- مطالب تکراری گزینه ها را در تنه سوال قرار دهید .
4- هر سوال یک موضوع مهم را اندازه بگیرد .
5- گزینه های یک سوال با هم تجانس داشته باشد .
